24 ap­rel, Pa­pa­nın fit­nə­si və Av­ro­pa­nın or­ta əsrlə­rə dö­nü­şü...

Ay­dın Qu­li­yev "Ba­kı-Xə­bər" qə­ze­ti­nin baş re­dak­to­ru

Bəs Xo­ca­lı, bəs "Ho­lo­kost"...

Mə­ni də, çox­la­rı­nı da də­rin­dən dü­şün­dü­rür ki, Ar­tur Evans, Şli­man ki­mi məş­hur Qərb ar­xe­o­loq­la­rı qar­daş Tür­ki­yə­nin tor­paq­la­rı­nın al­tı­nı üs­tü­nə çe­vi­rə­rək ne­çə min il­lər ta­ri­xi olan mö­cü­zə­li Krit-Mi­noy mə­də­niy­yə­ti­ni, əf­sa­nə­vi Tro­ya­nı, Efe­si, ümu­mən qə­dim dün­ya­nın yed­di mö­cü­zə­sin­dən üçü­nün qa­lıq­la­rı­nı üzə çı­xa­ra bil­dik­lə­ri hal­da, nə­dən cə­mi yüz il­lik ta­ri­xə şa­mil edi­lən uy­dur­ma er­mə­ni ge­no­si­di­nin əsl ma­hiy­yə­ti­ni aş­kar edən bir alim, bir si­ya­sət­çi ta­pıl­mır? Özü də sax­ta­kar ta­rix­çi­lə­rin qə­ləm­lə­ri­nin min cür hiy­lə, fit­nə-fa­sad və şir­nik­lən­dir­mə­lər­lə sı­fı­ra qə­dər qa­şı­ya-qa­şı­ya zor­la ya­rat­dı­ğı "yüz il­lik sax­ta bir ta­rix".... Bəl­kə əsl hə­qi­qə­ti gör­mək, ya da gös­tər­mək is­tə­mir­lər? Qar­daş Tür­ki­yə­nin, bü­tün türk dün­ya­sı­nın baş­lan­mış in­ti­ba­hı­na sax­ta er­mə­ni ge­no­si­di­nin dəs­tək­lən­mə­si ilə zə­hər qa­tan­lar gö­rə­sən öz vic­da­nı qar­şı­sın­da he­sa­bat ve­rə bi­lir­mi? Su­al­la­rın yüz fa­iz bəl­li ca­vab­la­rı­nı söy­lə­məz­dən əv­vəl bir sı­ra konkret və ana­li­tik mü­la­hi­zə­lə­rə mü­ra­ci­ət edək. Bun­dan son­ra nə­ti­cə çı­xar­maq hər kəs üçün çox ra­hat ola­caq. Hər şe­yin azı bir nə­də­ni ol­du­ğu üçün türklə­rin er­mə­ni­lə­ri soy­qı­rım (?) et­mə­si­nin də bir nə­də­ni ol­ma­lı idi. Nə­dən? Çox ma­raq­lı­dır ki, bu gün dün­ya­da sə­la­hiy­yət sa­hi­bi olan bir çox kim­sə­lər er­mə­ni­lə­rə qə­tiy­yən sərf et­mə­yən bu su­a­lı nə öz­lə­ri­nə,nə də er­mə­ni­lə­rə ve­rir. Yox ki, su­al ya­da düş­mür, ona gö­rə ki, türklə­rin er­mə­ni­lə­ri küt­lə­vi qır­ma­sı­nı la­büd et­miş əsas­lı bir ar­qu­ment ta­pıl­mır. Əgər ar­qu­ment var­sa, yüz il əv­vəl də olub­sa, türklər ni­yə dün­ya­nın, ən azı keç­miş SSRİ-nin da­yan­dı­ğı zir­və­dən bö­yük sü­rət­lə aşa­ğı dı­ğır­lan­dı­ğı vaxtlar­da für­sət­dən is­ti­fa­də edə­rək Er­mə­nis­tan­la nə­in­ki hər han­sı iri­miq­yas­lı mü­ha­ri­bə­yə,heç xır­da-xu­ruş sər­həd toq­quş­ma­la­rı­na be­lə rə­vac ver­mə­di? Er­mə­nis­tan hə­min "ara qa­rı­şıb məz­həb it­di­yi" vaxtlar­da Azər­bay­ca­na mü­na­si­bət­də be­lə ad­dım­la­ra əl at­dı­ğı ki­mi, Tür­ki­yə də Er­mə­nis­ta­na ey­ni üsul­la­rı tət­biq edə bil­məz­di­mi? Kreml çal­xa­lan­ma için­də öz ha­yın­da idi, Qor­ba­çov-Yeltsin dar­tış­ma­sı­nın nə ilə bi­tə­cə­yi­ni də­qiq bi­lən yox idi. Be­lə bir za­man­da Tür­ki­yə­nin si­ya­sə­tin­də er­mə­ni qa­nı iç­mək xis­lə­ti ol­say­dı bu­nu edər­di. Ən azı, 90-cı il­lər­də er­mə­ni­lə­rin Nax­çı­van kəndlə­ri­nə qar­şı et­dik­lə­ri­nə ca­vab ola­raq 1921-ci il Qars mü­qa­vi­lə­si­nin tə­ləb­lə­ri əsa­sın­da Er­mə­nis­ta­nı ye­rin­də oturtmaq üçün gə­rək­li bə­zi ad­dım­la­rı ata bi­lər­di. An­caq at­ma­dı, bu­nun­la da qar­daş Türk xal­qı, mü­əy­yən ge­o­si­ya­si və bey­nəl­xalq hü­qu­qi nor­ma­tiv ma­ne­ə­lə­rin ol­ma­sı ilə bə­ra­bər, heç vaxt er­mə­ni qa­nı­na su­sa­ma­dı­ğı­nı, bu yan­ğı­nın ona xas ol­ma­dı­ğı­nı bir da­ha nü­ma­yiş et­dir­di. Ey­ni za­man­da bu "əzab­keş" mil­lə­tin baş­bi­lən­lə­rin­dən so­ru­şan yox­dur ki, 1915-ci il­də hə­qi­qə­tən də çə­tin ta­ri­xi dö­nəm ya­şa­yan qar­daş Tür­ki­yə han­sı mo­tiv­lə er­mə­ni mil­lə­ti­nin tim­sa­lın­da özü­nə düş­mən ob­ra­zı ya­ra­da­raq on­la­rın uc­dan­tut­ma qır­ğı­nı­na baş­la­ma­lı idi?!

Ta­ri­xi faktlar sü­but edir ki, qar­daş öl­kə­nin zo­rən cəlb olun­du­ğu Bi­rin­ci Dün­ya Mü­ha­ri­bə­sin­də məq­səd­lə­ri qə­tiy­yən və qə­tiy­yən er­mə­ni­lər­lə bağ­lı de­yil­di. Ək­si­nə, Bi­rin­ci Dün­ya Mü­ha­ri­bə­si­nə für­sət ki­mi ba­xan er­mə­ni­lər öz­lə­ri idi və on­la­rın çir­kin məq­səd­lə­ri məhz Tür­ki­yə ilə bağ­lı idi. Bu ba­rə­də bir qə­dər son­ra...

Ta­rix ya­rat­maq­da er­mə­ni­lər kim, Türklər kim...

Azı üç min il döv­lət­çi­lik ta­ri­xi, on­lar­la im­pe­ri­ya­sı olan Türk xal­qı­nın ta­ri­xi­ni er­mə­ni ta­ri­xi ilə mü­qa­yi­sə et­mək nə qə­dər çə­tin, ey­ni za­man­da ab­surd ol­sa da, adi bir xa­tır­lat­ma ki­mi bu­nu de­mə­yə məc­bu­ruq. Azı üç min il­lik ta­rix­də­ki Türk kö­kən­li döv­lət və im­pe­ri­ya­la­rın, bir ucu Çin­dən baş­la­yıb Ro­ma­ya qə­dər yü­rüş et­miş, Si­bi­ri, Mər­kə­zi Asi­ya­nı, Ya­xın və Or­ta Şər­qi fəth et­miş xal­qın ya­rat­dıq­la­rı­nı bir-bir say­ma­ğa eh­ti­yac yox­du. Türk xalqla­rı­nın bir ne­çə mi­nil­lik­də ne­çə də­fə ta­ri­xi dö­nə­mi də­yiş­dik­lə­ri­nə da­ir san­bal­lı ta­rix­çi­lə­rin əlin­də bö­yük faktlar var. Bu qə­dər uzun və zən­gin döv­lət­çi­lik ta­ri­xi ya­şa­mış, ya­rat­mış türk xal­qı za­tı-kö­kü bi­lin­mə­yən və 1918-ci ilə qə­dər heç bir döv­lət­çi­lik rü­şey­mi ya­rat­ma­mış er­mə­ni­lə­rin nə­yi­ni qıs­qa­na bi­lər və bi­lər­di? Er­mə­ni­lər say ba­xı­mın­dan türk xalqla­rı­na rə­qib de­yil­lər və ol­ma­yıb­lar, ya­rat­dıq­la­rı döv­lət qu­rum­la­rı­nın sa­yı­na və ta­ri­xi­nə gö­rə türklə­rin rə­qi­bi de­yil­lər və ol­ma­yıb­lar. Türklər dün­ya ta­ri­xi­ni hər də­fə ye­ni­lə­yən bir-bi­rin­dən qüd­rət­li döv­lət və im­pe­ri­ya­lar ya­rat­dıq­ca er­mə­ni­lər yal­nız və yal­nız ya ya­ran­maq­da olan bu döv­lət­lə­rin qı­lı­ğı­na gir­mək­lə nə­lər­sə əl­də et­mək, ya da da­ğıl­maq­da olan im­pe­ri­ya­lar­dan nə­sə qo­par­maq ki­mi kəm­für­sət məq­səd­lər haq­qın­da dü­şü­nüb­lər. Şərqdən Qər­bə, Cə­nub­dan Şi­ma­la Av­ra­si­ya bo­yu yü­rüş edən türk sər­kər­də­lə­ri­ni və ye­nil­məz türk döv­lət­lə­ri­ni dü­şün­dük­cə "er­mə­ni­çi­li­yin" bu pro­ses­də nə qə­dər ki­çik, gö­rün­məz və se­çil­məz bir vintcik ol­du­ğu­nu gör­mə­mək müm­kün de­yil. Qüd­rət­li ta­ri­xi türk axı­nı pro­se­si­nin için­də ba­şı­nı-gö­zü­nü bə­zə­mək və ona-bu­na böh­tan at­maq­la han­sı­sa "er­mə­ni döv­lə­ti­nin" rü­şey­mi­ni for­ma­laş­dır­maq cəhdlə­ri heç za­man bir nə­ti­cə ver­mə­yib, ve­rə də bil­məz. Ta­rix­də­ki türk döv­lət və im­pe­ri­ya­la­rı­nın bu gün­lə­ri­miz­də­ki re­al Tür­ki­yə, re­al Azər­bay­can qə­dər mü­ba­hi­sə­siz faktlar ol­du­ğu­na dün­ya­da heç kim şüb­hə et­mir, an­caq er­mə­ni­lər era­mız­dan əv­vəl bi­rin­ci mi­nil­li­yin əv­vəl­lə­rin­də in­di­ki Tür­ki­yə­nin əra­zi­sin­də ol­muş Urar­tu döv­lə­ti­ni mə­nim­sə­mə­yə nə qə­dər cəhd et­sə­lər də, qə­dim Tür­ki­yə­nin ??? əra­zi­sin­də ol­muş Mi­tan­ni döv­lə­ti­nin Ani şə­hə­ri­ni özü­nün­kü­ləş­dir­mə­yə ça­lış­sa­lar da, çır­pın­tı­la­rı bir ya­na çıx­mır. Çün­ki ta­ri­xi zor­la­maq yox, onu çox çə­tin də ol­sa ya­rat­maq la­zım­dır - Türklər ki­mi... Er­mə­ni­lər öz­lə­ri­nə qə­dim döv­lət­çi­lik ta­ri­xi dü­zəltmək (?) üçün nə­lə­rə əl at­mır­lar? Bir gün eşit­sə­niz ki, xris­ti­an­lıq rəs­mən par­ça­la­na­na qə­dər VII əsrdə Bi­zans tax­tı­na sa­ray çə­kiş­mə­lə­ri nə­ti­cə­sin­də gə­lib çıx­mış iki er­mə­ni mən­şə­li hökmda­ra gö­rə qüd­rət­li Bi­zans im­pe­ri­ya­sı­nı da er­mə­ni­ləş­dir­mək cəhdlə­ri var, bu­na tə­əc­cüb­lən­mə­yin. Qə­dim Urar­tu­nu, Mi­tan­ni şah­lı­ğı­nı özü­nün­kü­ləş­dir­mək is­tə­yən­lər üçün nə­in­ki Bi­zan­sa, lap Va­ti­ka­nın özü­nə də əl uzat­maq ke­çər­li­dir. Faktlar gös­tə­rir ki, döv­lət­çi­lik ta­ri­xi kon­tekstin­də türklər er­mə­ni­lə­ri öz­lə­ri­nə nə rə­qib, nə də düş­mən sa­ya bil­məz, bil­məz­di və bu­na heç bir əsas yox­dur. Ta­rix­çi­lər yax­şı bi­lir ki, ək­si­nə, ən çə­tin ta­ri­xi dö­nəm­lər­də er­mə­ni­lər öz­lə­ri üçün ən eti­bar­lı təh­lü­kə­siz­lik mü­hi­ti­ni məhz türk dün­ya­sı­nın qa­nad­la­rı al­tın­da ta­pıb­lar. Ba­xın, V əsrdə öz se­pa­rat­çı ba­xış­la­rı ilə xris­ti­an di­nin­də ilk par­ça­la­ma­nı er­mə­ni­lər sal­dı, xris­ti­an­lı­ğa mo­no­fi­zi­tizm cə­rə­ya­nı gə­tir­di­lər, İsa pey­ğəm­bə­rin bə­şə­ri ma­hiy­yə­ti­ni in­kar edə­rək onu tək ila­hi­ləş­dir­mək yo­lu tut­du­lar. Nə­ti­cə­də Bi­zans kil­sə­sin­dən qo­vul­du­lar, bu vax­ta qə­dər Sa­sa­ni-Bi­zans mü­ha­ri­bə­lə­rin­də Sa­sa­ni­lə­rin giz­li əlal­tı­la­rı ki­mi şə­rəf­siz bir möv­qe tu­tur­du­lar­sa, bun­dan son­ra ərəb-Bi­zans mü­ha­ri­bə­lə­rin­də ey­ni mis­si­ya­nı ərəb­lə­rin xey­ri­nə da­şı­ma­ğa baş­la­dı­lar. VII əs­rin ərəb-mü­səl­man is­ti­la­la­rı döv­rün­də er­mə­ni­lə­rə və on­la­rın di­ni­nə çox yum­şaq və "yo­la­ve­ri­ci" mü­na­si­bə­tin kö­kü də elə bun­da idi. Di­ni bö­lü­cü­lük üzün­dən Bi­zansda bir ne­çə yüz il ar­zu­o­lun­maz di­ni cə­rə­yan da­şı­yı­cı­la­rı ki­mi yum­şaq tə­qib­lər al­tın­da ya­şa­yan er­mə­ni­lər yal­nız bun­dan son­ra azad nə­fəs al­dı­lar. XI əsrdə xris­ti­an­lıq rəs­mən ka­to­lik və pra­vos­lav­la­ra bö­lü­nən­dən az son­ra Ki­çik Asi­ya­da, bu gün er­mə­ni­lə­rin ən çox id­dia et­dik­lə­ri əra­zi­lər­də türklə­rin qüd­rət­li Səl­cuq döv­lə­ti ya­ran­dı. Qan-mil­lət düş­mən­çi­li­yi var idi­sə, türklər o za­man on­suz da əli Bi­zansdan üzül­müş er­mə­ni­lə­rin axı­rı­na ni­yə çıx­ma­dı? Hal­bu­ki, hə­min dö­nəm­lər­də Şər­qə ayaq aç­mış yır­tı­cı sə­lib yü­rüş­çü­lə­ri­nin xey­ri­nə bir ne­çə də­fə ta­ri­xi sat­qın­lı­ğa yol ve­rən er­mə­ni sər­kər­də­lə­ri bu­na əsas da ya­rat­mış­dı­lar. An­caq is­tər səl­cuq­lar, is­tər­sə də baş­qa türk xalqla­rı "sə­lib­çi xə­ya­nə­ti­nə" gö­rə bir­cə nə­fər sa­də er­mə­ni­dən be­lə he­sab sor­ma­dı­lar. Os­man­lı türklə­ri İs­tan­bu­lu tu­tan­dan son­ra isə o ana qə­dər müx­tə­lif sə­viy­yə­lər­də təh­lü­kə­lə­rə mə­ruz qa­lan­la­rın ha­mı­sı, hət­ta yə­hu­di­lər 1500-2000 il­lik tə­qib­dən son­ra Os­man­lı İm­pe­ri­ya­sı­nın hu­ma­niz­mi­nə sı­ğın­dı­lar, er­mə­ni­lər də bu sı­ra­da idi­lər. Türklə­rin er­mə­ni­lə­ri soy­qı­rım et­mə­yə eh­ti­yac­la­rı və niy­yət­lə­ri var idi­sə, ni­yə bu­nu qüd­rət­li bir im­pe­ri­ya ya­rat­dıq­la­rı XV, XVI, XVII, XVI­II əsrlər­də et­mə­di­lər? On­da ki, türklər­dən he­sab so­ra bi­lə­cək bir­cə dün­ya döv­lə­ti be­lə yox idi. Ək­si­nə, Türklər ta­ri­xin ge­di­şi­ni, Av­ra­si­ya­nın ge­o­si­ya­sə­ti­ni də­yiş­miş, bö­yük coğ­ra­fi kəşflə­ri şərtlən­dir­mək sə­viy­yə­sin­də ye­nil­məz qüd­rət sa­hi­bi idi­lər. İm­pe­ri­ya­nın hü­dud­la­rın­da ya­şa­yan er­mə­ni­lə­ri son nə­fə­ri­nə qə­dər tə­miz­lə­mək­də türklə­rə kim, nə ma­ne ola bi­lər­di? Os­man­lı İm­pe­ri­ya­sı­nın əli­nin üs­tün­də bir ye­ga­nə əl var idi-Tür­kün hu­ma­niz­mi, dö­züm­lü­lü­yü, öz vic­da­nı­na ta­be­çi­li­yi... 4 əsr bo­yu han­sı­sa bir mil­lə­tin axı­rı­na çıx­maq für­sə­ti­nə göz yum­muş, ək­si­nə, bü­tün mil­lət­lə­rin mə­də­ni kim­li­yi­nə və döv­lət ida­rə­çi­li­yin­də iş­ti­ra­kı­na yol aç­mış Os­man­lı Türklə­ri nə­dən bir­dən-bi­rə 1915-ci il­də dö­nüb er­mə­ni­lə­rə düş­mən ol­du­lar və küt­lə­vi qət­li­am tö­rət­di­lər? Nor­mal və so­yuq mən­tiq­lə dü­şü­nən baş sa­hib­lə­ri bu­na ina­nar­mı? Ta­ri­xi hə­qi­qət baş­qa­dır. Sa­də­cə zə­if­lə­miş, ta­qət­dən düş­müş bir im­pe­ri­ya­nın çö­kü­şü­nü sü­rət­lən­dir­mək, onun da­ğıl­ma­sın­dan özü­nə pay tut­maq ki­mi düş­mən xis­lət bö­yük bir od-alo­va çev­ri­lə­rək er­mə­ni­lə­ri yan­dır­dı. Bu od-alo­vun için­də baş­qa mil­lət­lər­dən, elə tür­kün özün­dən də min­lər­lə in­san ya­nıb məhv ol­du. 1915-ci il ha­di­sə­lə­ri­nin əsl ma­hiy­yə­ti bax, bu­dur. Bu od-alo­vun tən­dir-kö­sö­vü­nü ha­zır­la­maq iş­lə­ri XIX əs­rin 70-80-ci il­lə­rin­dən baş­lan­mış­dı. Os­man­lı im­pe­ri­ya­sı ilə öz mə­na­fe­lə­ri na­mi­nə sil­si­lə mü­ha­ri­bə­lər apar­mış Çar Ru­si­ya­sı 1878-ci il San-Ste­fa­no sülh mü­qa­vi­lə­si­nə xris­ti­an-er­mə­ni­lər­lə bağ­lı qı­zış­dı­rı­cı mad­də sal­dı­ran­da bir er­mə­ni fər­qi­nə var­maq is­tə­mə­di ki, on­la­rı 350 il hi­ma­yə gör­dük­lə­ri im­pe­ri­ya­nın qəs­di­nə qal­dır­maq is­tə­yən­lər han­sı məq­sə­di gü­dür. Ək­si­nə, oyun­la­ra uy­du­lar, "də­niz­dən də­ni­zə döv­lət" xül­ya­la­rı on­la­rı məst et­di, bir az da­ha irə­li get­di­lər, Tür­kü çök­dür­mək yo­lu ilə öz­lə­ri­nə ta­rix­də heç vaxt ol­ma­mış döv­lət ya­rat­maq xa­ti­ri­nə si­ya­si par­ti­ya­lar, si­lah an­bar­la­rı ya­rat­ma­ğa baş­la­dı­lar. Bir so­ru­şan yox­dur ki, er­mə­ni­lər öz­lə­ri­nin ilk si­ya­si par­ti­ya­la­rı olan "Qnçak"ı, "Daş­nak­süt­yun"u ni­yə Tür­ki­yə­nin için­də yox, Tif­lis­də, İs­veç­rə­də ya­rat­mış­dı­lar? Çün­ki qar­daş Tür­ki­yə­nin içi­nə mi­sil­siz can­lar yan­dı­ran od-alov da­şı­maq niy­yə­tin­də idi­lər, Tür­kə ar­xa­dan zər­bə vur­maq idi məq­səd­lə­ri. Ge­no­sid­dən dəm vu­ran er­mə­ni­lər bir su­a­la da ca­vab ver­mə­li­dir: kil­sə nə vaxtdan si­lah-sur­sat top­la­maq ye­ri olub? Os­man­lı döv­lə­ti­nin hə­lə dim­dik ye­rin­də dur­du­ğu bir vaxtda er­mə­ni­lə­rin kil­sə­yə si­lah top­la­ma­sı­na xoş­niy­yət­li əməl de­mək olar­mı? Ta­ri­xi faktdır ki, er­mə­ni­lə­rin da­xil­də və­tən­daş mü­ha­ri­bə­si­nə baş­la­maq üçün ilk ha­zır­lıq­la­rı hə­lə XIX əs­rin 90-cı il­lə­rin­dən baş­la­mış­dı. Os­man­lı po­li­si­nin 1890-cı il­də Van vi­la­yə­tin­də­ki bir kil­sə­də apar­dı­ğı ax­ta­rış­lar nə­ti­cə­sin­də aş­kar­lan­mış çox­say­lı si­lah par­ti­ya­sı bu qə­bil­dən olan faktlar­dan yal­nız bi­ri­dir. Öl­kə­ni cid­di-cəhdlə və­tən­daş mü­ha­ri­bə­si­nə ha­zır­la­yan, baş­qa mil­lət­dən olan­la­rı öl­dür­mə­yi plan­la­mış bir xalq özü­nün də çox­say­lı it­ki­lər ve­rə bi­lə­cə­yi­ni əv­vəl­cə­dən bil­mə­li idi. Əlin­də si­lah və­tən­daş mü­ha­ri­bə­si­nə qalxmış, öl­kə­ni par­ça­la­maq is­tə­yən, xa­ri­ci oyun­la­ra alət ol­muş qa­nun­suz si­lah­lı dəs­tə­lə­ri məhv et­mək nə vaxtdan ge­no­sid sa­yı­lıb? Bü­tün bun­lar er­mə­ni­lə­rin il­lər­dən bə­ri Tür­ki­yə­nin ba­şın­da giz­li-giz­li to­xu­du­ğu, nə­ha­yət Bi­rin­ci Dün­ya Mü­ha­ri­bə­si­ni für­sət bi­lə­rək "cin ki­mi şü­şə­dən bu­rax­dıq­la­rı" an­ti­bə­şə­ri, ci­na­yət­kar, qan­lı plan­la­rın tə­za­hür­lə­ri idi. Əs­lin­də Os­man­lı baş­bi­lən­lə­ri bu əməl­lə­rə gö­rə də er­mə­ni­lər­dən qi­sas al­ma­dı­lar, sa­də­cə er­mə­ni­lə­ri öl­kə­yə düş­mən sa­yı­lan xa­ri­ci qüv­və­lə­rin ələ ke­çi­rə bi­lə­cə­yi sər­həd­ya­nı böl­gə­lər­dən da­ha iç re­gi­on­la­ra kö­çür­dü­lər ki, da­xi­li və xa­ri­ci düş­mən­lər bir­lə­şə bil­mə­sin­lər. 1915-ci ilin ap­rel ha­di­sə­lə­ri­nin əsl ma­hiy­yə­ti­nin da­ha bir ifa­də for­ma­sı bu­dur. Ək­si­ni id­dia edən­lər məş­hur "Mal­ta is­tin­ta­qı­nın" ma­te­ri­al­la­rı­nı öy­rən­sin­lər. Han­sın­da ki, in­gi­lis­lə­rin gu­ya "er­mə­ni ge­no­si­di­nə" gö­rə mü­qəs­sir bil­dik­lə­ri 144 nə­fər gənc türk hö­ku­mət rəs­mi­si­ni Mal­ta ada­sın­da düz üç il is­tin­taq et­di­lər və əməl­lə­rin­də er­mə­ni soy­qı­rı­mı­nı is­bat­la­yan bir də­lil be­lə ta­pa bil­mə­dik­lə­ri üçün ha­mı­sı­na bə­ra­ət ver­di­lər. İnan­ma­yan­lar Tür­ki­yə­nin tə­şəb­büs gös­tər­di­yi bir­gə ta­rix ko­mis­si­ya­sın­dan er­mə­ni­lə­rin ni­yə im­ti­na et­di­yi­ni, ya da er­mə­ni­lə­rin ar­xiv açı­lı­şın­dan bo­yun qa­çır­ma­sı­nın sə­bəb­lə­ri­ni araş­dır­sın­lar, yüz il­dir ge­no­sid əla­mə­ti ki­mi küt­lə­vi mə­zar­lıq­lar ax­ta­ran er­mə­ni­lə­rin rüs­vay­çı uğur­suz­lu­ğu­na diq­qət ye­tir­sin­lər. Bun­lar er­mə­ni to­ru­na düş­müş ki­mi gö­rü­nən Ro­ma Pa­pa­sı­nın özü üçün də fay­da­lı olar­dı. Mil­yon­la­rın qa­nı ba­ha­sı­na xris­ti­an­lı­ğın bir­li­yi­ni, gü­cü­nü qo­ru­ma­ğa ça­lı­şan pa­pa­la­rın məq­səd­li unut­qan­lı­ğı­na ca­vab ola­raq de­yək ki, xris­ti­an­lı­ğı ta­rix­də ilk də­fə məhz və məhz er­mə­ni se­pa­ra­tiz­mi par­ça­la­yıb. Bu fakt ol­ma­say­dı, bəl­kə də in­di­yə qə­dər xris­ti­an­lıq ka­to­lik, pra­vos­lav, pro­tes­tant böl­gü­lə­ri ol­ma­yan bü­tov din ha­lı­nı sax­la­mış ola bi­lər­di?! Xris­ti­an­lıq ta­ri­xi­nə ilk rüs­vay­çı zər­bə­ni er­mə­ni­lə­rin vur­ma­sı­na rəğ­mən, "Tür­ki­yə-Er­mə­nis­tan sər­həd­lə­ri­nin açıl­ma­sı­nı" töv­si­yə et­mək Pa­pa­nın ya unut­qan­lı­ğı, ya ru­hi an­ti­türk düş­mən­çi­li­yi­nin əla­mə­ti, ya da xris­ti­an­lıq də­yər­lə­ri­nə bi­vec ya­naş­ma­sı­nın gös­tə­ri­ci­si­dir və hər hal­da, "Mü­qəd­dəs ata­ya" ya­ra­şan iş de­yil... Tə­əs­süf ki, Ro­ma Pa­pa­sı bü­tün Türk dün­ya­sı haq­qın­da hə­qi­qə­tə uyuş­ma­yan əda­lət­siz çı­xış­la­rı­nı da­vam et­dir­di. Əs­lin­də pa­pa­lıq ta­ri­xi­nə ya­xın­dan bə­ləd olan­lar in­di­ki Pa­pa­nın 500-1000 il əv­vəl­ki sə­ləf­lə­rin­dən heç nə ilə fərqlən­mə­di­yi­nə, fərqlə­nə bil­mə­di­yi­nə tə­əc­cüb­lən­məz. Bu hə­min pa­pa­lar­dı ki, tək­cə mü­qəd­dəs Qu­ra­nın Av­ro­pa dil­lə­rin­də tər­cü­mə olun­du­ğu XI əsrdə is­la­mı bö­yük təh­lü­kə ki­mi gö­rə­rək xaç­lı­la­rın ilk sə­lib yü­rü­şü­nə rə­vac ver­miş­di­lər. O za­man pa­pa­lar bü­tün Av­ro­pa­nı, qı­zıl-gü­müş eş­qi­lə alı­şıb-ya­nan Av­ro­pa rıt­sar­la­rı­nın ba­şı­nı "Qüd­sü ka­fir­lər­dən tə­miz­lə­yək" ki­mi al­da­dı­cı fi­kir­lə tov­la­dı­lar. Əs­lin­də isə öz­lə­ri Şərqdə bö­yük var-döv­lət ələ ke­çir­mək is­tə­yən hə­ris­lər ol­maq­la, həm də xris­ti­an di­ni­nin ke­çir­di­yi də­rin ide­o­lo­ji-xa­riz­ma­tik böh­ra­nı baş­qa is­ti­qa­mət­lə­rə yö­nəltmək is­tə­yir­di­lər. Tək bir sə­lib yü­rü­şün­də yo­la çı­xar­dıq­la­rı üç yüz min rıt­sa­rın cə­mi 30 mi­ni il­lər son­ra Av­ro­pa­ya qa­yı­da bil­di. Bu hə­min pa­pa­lıq ta­ri­xi­dir ki, XII əs­rin so­nun­da Sə­la­həd­din Əy­yu­bi­nin mü­səl­man­lar döv­lə­ti son sə­lib­çi­lə­ri Qüdsdən qo­vub çı­xa­ran­dan son­ra bu­na döz­mə­yən pa­pa­nın ürə­yi partla­mış­dı. On­lar­la, yüz­lər­lə be­lə mə­lum faktdan son­ra mü­a­sir Pa­pa­nın əsl din xa­di­mi­nə ya­raş­ma­yan bir for­ma­da er­mə­ni soy­qı­rı­mı ifa­də­si­ni di­li­nə gə­tir­mə­si haq­dan-əda­lət­dən dön­mək de­yil­sə, bəs nə­dir? Pa­pa Fren­si­sin "bir çox­la­rı­nın soy­qı­rım ki­mi ta­nı­dı­ğı ha­di­sə­lər er­mə­ni­lə­rin ba­şı­na gə­lib" de­mə­si nə dip­lo­ma­ti­ya­dır, nə də əda­lət, bu sa­də­cə heç bir əsa­sı ol­ma­yan an­ti­türk-is­lam düş­mən­çi­li­yi və er­mə­ni­pə­rəstlik­dir. Ma­raq­lı­dır ki, "XX əsrdə bə­şə­riy­yət üç soy­qı­rım ya­şa­yıb" de­yə­rək mo­i­zə­si­nə baş­la­yan Pa­pa, nə­dən­sə, bu gün bü­tün dün­ya­nın ge­no­sid ki­mi ta­nı­dı­ğı məş­hur "Ho­lo­kost"un adı­nı çək­mir. De­mə, Pa­pa­nın qıs­qanclı­ğı da var imiş və nə­yin ba­ha­sı­na olur­sa ol­sun, vur­ğu­nu ol­du­ğu er­mə­ni­lə­rin uy­dur­ma soy­qı­rım id­di­a­la­rı­na yə­hu­di­lə­rin tim­sa­lın­da şə­rik qoş­ma­ğa hə­vəs­li de­yil­miş. Yə­qin is­tə­yib ki, er­mə­ni­lər ya gu­ya ge­no­si­də mə­ruz qal­mış tək mil­lət ki­mi, ya da ən ön­də gö­rün­sün­lər. Pa­pa­nın "Ho­lo­kost"a - yə­hu­di soy­qı­rı­mı­na qıs­qanc ya­naş­ma­sı­nın baş­qa ta­ri­xi sə­bə­bi də var. Pa­pa ne­cə de­sin ki, ta­rix­də yə­hu­di­lə­rə qar­şı ilk soy­qı­rım və tə­qib si­ya­sə­ti apa­ran­lar­dan bi­ri as­su­ri­ya­lı­lar­dan, ba­bil­lər­dən və se­lev­ki­lər­dən son­ra məhz ro­ma­lı­lar olub?! O ro­ma­lı­lar ki, hət­ta yə­hu­di di­ni­nin də kö­kü­nü kəs­mək is­tə­yir­di­lər, İu­de­ya­nın adı­nı də­yi­şib Fi­lis­tin (mü­a­sir Fə­ləs­tin), Ye­ru­sə­li­min adı­nı də­yi­şib Ay­la Ka­pi­to­li­na qoy­muş­du­lar. Pa­pa üçün xoş ol­ma­yan faktdır ki, bü­tün bun­la­ra qar­şı yə­hu­di xal­qı ne­çə il məş­hur "Bar-kox­ba" üs­ya­nı sür­dür­müş­dü...

İn­di bil­di­niz­mi ki, Azər­bay­can xal­qı­nın mə­ruz qal­dı­ğı er­mə­ni tə­ca­vü­zü­nü, Qa­ra­bağ fa­ci­ə­si­ni di­li­nə gə­tir­mək is­tə­mə­yən Pa­pa­nın iç dün­ya­sın­da nə­lər var imiş? Onun ob­yek­tiv ola bil­mə­mə­si­nin kö­kü də elə bu­ra­da ax­ta­rıl­ma­lı­dır...

20 il­dir Er­mə­nis­ta­nın Azər­bay­ca­na da­vam edən tə­ca­vü­zün­dən, Xo­ca­lı ki­mi bir şə­hə­rin zülmlə yer üzün­dən si­lin­mə­sin­dən, dinc əha­li­nin küt­lə­vi qət­li­a­mın­dan bir kəl­mə də da­nış­ma­yan Pa­pa həz­rət­lə­ri, ma­raq­lı­dır ki, ni­yə uy­dur­ma er­mə­ni ge­no­si­di­nə bu qə­dər məh­rə­ma­nə şə­kil­də hi­ma­yə­dar­lıq edir. Biz onun so­nun­cu ge­no­sid bə­ya­na­tı­na gö­rə er­mə­ni lob­bi­si­nə 25 mil­yar­da sa­tıl­dı­ğı ba­rə­də in­for­ma­si­ya­nı bir kə­na­ra tul­la­mı­rıq. An­caq onu da is­tis­na et­mi­rik ki, Pa­pa dün­ya ta­ri­xin­də gu­ya ilk ge­no­sid ak­tı ki­mi XX əs­rin əv­vəl­lə­ri­nə aid edi­lən er­mə­ni ge­no­si­di­ni gün­də­mə pər­çim­lə­mək­lə xris­ti­an­lı­ğın öz ta­ri­xin­də­ki, məhz pa­pa­la­rın öz­lə­ri­nin əli ilə tö­rə­dil­miş qan­lı ci­na­yət və küt­lə­vi qət­li­am­la­rı nə­zər­lər­dən ya­yın­dır­maq is­tə­yir. An­caq yox, müm­kün de­yil. Fren­sis ki­mi yüz­lər­lə pa­pa, kar­di­nal yı­ğış­sa da, XVI əsrdə Pa­ris­də ge­cə ilə min­lər­lə hu­ge­no­tun (pro­tes­tant xris­ti­an) ba­şı­nın kə­sil­di­yi, özü də bu­nun İsa pey­ğəm­bə­rin iş­gən­cə ilə öl­dü­rül­müş hə­va­ri­lə­rin­dən bi­ri­nin adı ilə ad­lan­dı­rıl­mış dəh­şət­li Var­fo­lo­mey ge­cə­si­ni ta­rix­dən kim­sə si­lə bil­məz. Di­ni ba­xış­la­rı­na gö­rə in­san­la­rı küt­lə­vi qır­maq ge­no­sid de­yil­mi? Pa­pa Fren­sis de­yə bi­lər­mi ki, XI­II əsrdə onun ki­mi pa­pa­lar­dan bi­ri­nin fit­va­sı ilə Bi­zan­sa qar­şı hə­ya­ta ke­çi­ril­miş dör­dün­cü sə­lib yü­rü­şü­nün si­lah­lı­la­rı ələ ke­çir­dik­lə­ri Konstan­ti­no­po­lu kü­lü­nə qə­dər ne­cə və ni­yə yan­dır­dı­lar, ne­çə min in­sa­nın, özü də öz­lə­ri­nin xris­ti­an qar­daş­la­rı­nın ba­şı­nı kəs­di­lər? Sə­bəb də o idi ki, bi­zanslı­lar Ro­ma Pa­pa­sı ki­mi dü­şün­mür­dü­lər. Ge­no­sid baş­qa cür ne­cə ola bi­lər­di? Bəl­kə "cə­nab Pa­pa" öz sə­lə­fi olan pa­pa­la­rın XIV əs­rin ilk il­lə­rin­də bel­lə­ri­nə öz­lə­ri ağır­lı­ğın­da qı­lınc bağ­la­ya­raq is­la­mın üzə­ri­nə gu­ya din da­va­sı­na, əs­lin­də isə kil­sə xa­dim­lə­ri­nin "qar­nı­nı otar­maq" üçün Şər­qin qı­zıl-gü­mü­şü da­lın­ca gön­dər­dik­lə­ri 10-16 yaş­lı on min­lər­lə gü­nah­sız, za­val­lı av­ro­pa­lı uşa­ğın fa­ci­ə­si­nin in­san­lıq əley­hi­nə ci­na­yət ol­ma­dı­ğı­nı sü­but edəy­di?.. Ye­nə "cə­hən­nəm", Pa­pa açıq möv­qe sər­gi­lə­di və biz­lər bil­dik ki, dü­nən­ki ke­şiş Fren­si­sin Türk dün­ya­sı­na qar­şı düş­mən mü­na­si­bə­ti o Pa­pa olan­dan son­ra da də­yiş­mə­yib. An­caq 24 ap­re­lə plan­laş­dı­rıl­mış sax­ta yü­zil­lik ya­xın­laş­dıq­ca, Pa­pa­dan fərqli ola­raq, iki­baş­lı ge­no­sid oyu­nu oy­na­yan­lar da mey­da­na çı­xır. Bun­lar isə da­ha təh­lü­kə­li­dir, çün­ki Pa­pa Türk dün­ya­sı­na zər­bə­ni bu gün vu­rur, on­lar isə il­lər son­ra zər­bə vur­maq üçün əl­ve­riş­li möv­qe­yə ke­çən eh­ti­yat hü­cum­çu­lar­dır. Konkret­ləş­di­rək. ABŞ-ın Er­mə­nis­tan­da­kı sə­fi­ri və BMT-nin Baş ka­ti­bi uy­dur­ma ge­no­si­də gös­tər­dik­lə­ri ya­naş­ma­lar­la Pa­pa­nın yay­dı­ğı zi­yan­lı xəs­tə­lik vi­rus­la­rı­nın tə­sir da­i­rə­sin­də ol­duq­la­rı­nı gös­tər­di­lər. ABŞ sə­fi­ri Ri­çard Mayls de­yib ki, ABŞ Er­mə­ni­san­la bir­lik­də Os­man­lı­nın son il­lə­rin­də 1,5 mil­yon er­mə­ni­nin qur­ban get­mə­sin­dən kə­dər­lə­nir.

Ardı gündəm səhifəsində