Sona Vəliyeva: "Onu sevməmək mümkün deyil..."

"Ramil Səfərov böyük qəhrəmanlığı bundan sonra edəcək"

"Anneler bilirim ölkəmə dair... Dağ gibi otururlar evlərində..." Türkiyəli baş nazir R.T.Ərdoğan illər öncə auditoriya qarşısında bu şeri oxuyub ağlamışdı... Analar - DAĞ kimidirlər doğrudan da... Güclü, fəhmli, ağzı dualı... Uşaqkən eşitmişdim ki, hər toplumda beş-altı nəfər halallıqdan yoğrulan, Allaha yaxın, Allaha bağlı insanlar olur. O toplumlar məhz o insanların pozitiv energetikası ilə, kosmik informasiyaları ilə, Tanrıya əyan olan duaları ilə ayaqda olur, güclü olur, təpərli olur...

O insanlar Qadınlardır, Analardır. Sona Vəliyeva ilə ilk söhbətdəcə bunu özlüyümdə yəqin etdim. Və mənə elə gəlir, onunla mediadan, təhsildən, biznesdən daha çox, Analıqdan, Qadınlıqdan, Halallıqdan, Kosmik İsmarışlardan danışdıq əslində... Çünki... Başqa cür mümkün deyildi. Onun hər misrası, hər kəlməsi bir arzudu, bir sarsılmaz inamdı... Ona görə də onu "Kaspi" qəzetinin təsisçisi, baş redaktoru, "Kaspi" Təhsil Mərkəzinin rəhbəri, media kapitanı, biznes-ledi kimi deyil, Qadın, Ana, Xanım-xatın Sona Vəliyeva kimi təqdim edirəm... Və bir də Şeirləriylə nəfəs alan, sevinən, kədərlənən, ağlayan, gülən Şairə kimi...   


"Yol başlayıb gedən karvan"...


Söhbətimizə Həsən Bəy Zərdabini xatırlamaqla körpü qoyur Sona xanım...

A.Camalqızı: Əslində  söhbətə bu cür hazırlaşmamışdım. Amma Həsən bəy Zərdabini, onun ömür-gün yoldaşı Hənifə xanımı xatırlamaqla  çox maraqlı bir müqəddimə qoydunuz. Çox qəribədir, əksər tanınmış kişilərin həyatını araşdıranda məlum olur ki, onların uğurlarının arxasında bir qadın dayanıb. Yəni Qadın, Ana faktoru çox güclüdür. Yeri gəlmişkən, ailənizlə, həyat yoldaşınızla bağlı - ictimai-siyasi arenada özünü təsdiqləmiş insandır Əli müəllim - sizə sual veriləndə öz rolunuzu tamamilə bir kənara çəkirsiniz və ana faktorunu irəli sürürsünüz. Sözünüzdən belə çıxır ki, Əli müəllimin uğurlarında xanımının deyil, anasının rolu daha böyükdür... 
S.Vəliyeva: Anaların nəinki ailədə, hətta cəmiyyətin inkişafında rolu böyükdür. Bütövlükdə inkişaf prosesinin bünövrəsində bir ana zəhməti, ana duası dayanır. Söhbət bizim ailədən gedirsə, bu fikri xüsusi diqqətlə vurğulamaq istəyirəm: Əli müəllimin anası çox güclü, iradəli, dili dualı bir xanımdır ki, onun böyütdüyü övlad başqa xarakterdə ola bilməzdi. Nəzərə alsaq ki, o ana övladlarına həm atalıq, həm analıq etmişdi, onda bu zəhmət və əziyyət ikiqat qiymətləndirilməlidir. Övladların insanlıq, vətən, torpaq haqqında düşüncələrinin formalaşmasında ilk olaraq analar rol oynayır. Bunlar danılanda cəmiyyətdə ədalət balansı pozulur. Qadını həyat yoldaşına arxa, silahdaş eləyən əsas faktorsa yenə də onun ana olmağıdır. Ailədə böyük sevgi sanki min illərin sınağından keçən, izah olunmayan bir doğmalıq formalaşdırır. Özündən qat-qat güclü bildiyin, hər işdə köməyinə ehtiyac duyduğun bir adama qarşı övlad nigarançılığı keçirirsən. Çox qəribə duyğulardı. Gec gəlməyi, ac qalmağı, səhhəti haqqında həyat yoldaşı kimi yox, məhz ana kimi nigarançılıq keçirirsən. O mənada mən də həyat yoldaşımı anlamağa, onun içində daşıdığı böyük ideyalara dəstək olmağa, səhhətinin qayğısına qalmağa, hörmət və məhəbbətini dəyərləndirib qorumağa çalışmışam. Qorunması vacib olan bu dəyərlər şükürlər olsun ki, bizim ailədə qarşılıqlı məhəbbəti, hörməti, əmin-amanlığı təmin edib. Ola bilsin, mənim nailiyyətim ancaq elə  budur.   

A.Camalqızı: Bu yaxınlarda millət vəkili Fazil Mustafanın bir müsahibəsini oxudum. Deyir ki, ailə həyatı uğurlu olan kişilər ictimai-siyasi həyatda da uğur qazanır. Bu fikirdə həqiqət var. Qadın - cəmiyyəti müvazinətdə saxlaya qüvvədir. Böyük qüvvədir. Seirlərinizi oxudum və onlarda bu ruhu hiss etdim. Ümumiyyətlə, idealınız olan qadın varmı? Azərbaycanın tarixində, taleyində böyük rol oynayan qadınlarımız olub. Məsələn, Tomiris, Sara Xatun, Mirzə Cəlilin həyat yoldaşı Həmidə xanım, Üzeyir Hacıbəyovun, Cəfər Cabbarlının ömür-gün yoldaşları, elə müasirlərimiz... 
S.Vəliyeva: Azərbaycan qadını içində daşıdığı ailə fədakarlığına görə elə bir qəhrəmandır ki, onun birini tək özün üçün ideal seçmək o biriləri diqqətdən kənarda qoymaq olardı. Ona görə də bu fədakar qadınları özünə ideal seçməyi yox, onların fəaliyyətlərinin təbliğatçısı olmaq istərdim. Ona görə ki, formalaşan gənc qızlarımız bu böyük qadın məktəbindən nələrisə əxz edə bilsinlər. Adını çəkdiyiniz tarixi şəxsiyyətlərin qadınları cəmiyyətin inkişafında, millətin, xalqın tərəqqisində böyük rol oynamaqla bərabər, həyatlarını həqiqətən xalq üçün göndərilən bir şəxslə bağladıqlarını dərk ediblər, onlara tək həyat yoldaşlığı yox, həm də silahdaşlıq ediblər. Sizin dediyiniz kimi, Həmidə xanım Mirzə Cəlilin ev üçün deyil, el üçün doğulduğunu yüksək qiymətləndirib. "Molla Nəsrəddin" jurnalının nəşrinin davam etdirilməsində, onun ideyalarını dərk edə-edə çətinliklərə fədakarlıqla dözürdü. Zərdabinin həyat yoldaşı Hənifə xanım "Əkinçi"nin bütün çətinliklərini, texniki, təbliğati və yerlərə çatdırılması işini, həyat yoldaşının maarifçilik ideyasının həyata keçirilməsində arzularının tərənnümçüsü kimi çıxış edirdi. Təkcə onu misal gətirmək istəyirəm ki, 10-15 uşağı ailəsinə övlad kimi qəbul etmək, onların təhsil və sağlamlığının qayğısına qalaraq millətin gələcəyi üçün hazırlamaq etiraf edək ki, hər qadının işi deyil. Bunu etməyi bacaranlar qəhrəman analardır. Mən vaxt almadan yalnız iki tarixi şəxsiyyətin, ədibin həyat yoldaşlarının haqqında misal gətirdim. Amma Azərbaycan dövlətçilik tarixindən, ictimai fikir tarixindən bu günədək sıralayaraq danışsaq, günlərlə bu mövzu davam edə bilər. Bu, başqa bir geniş söhbətin mövzusudur... 


"Bir havasız hava çalın"... 


A.Camalqızı: Sona xanım, tərcümeyi-halınızı oxuyanda ixtisasca təşkilatçı-metodist olduğunuzu öyrəndik. Bir qadın olaraq istər evdə, istərsə də çalışdığınız müxtəlif vəzifələrdə yaxşı təşkilatçı olduğunuzu sezməmək mümkün deyil. Bəs istinad etdiyiniz əsas metod hansıdır?
S.Vəliyeva: Bəli, ixtisasca jurnalistikanı bitirməmişəm. Çox qəribədir ki, mətbuat sahəsində böyük tarixi nailiyyətlərə imza atan, mətbuata dərin sevgisi olan insanların çoxu bu şərəfli fakültəni bitirməyiblər. Bəli, mən təşkilatçı-metodist ixtisası üzrə ali məktəbi bitirmişəm. Bu təhsil sahəsində öyrəndiklərim ömrüm boyu dünyagörüşümün düzgün formalaşmasına bələdçilik edib. Antik ədədbiyyat tarixi, dünya ədəbiyyatının və dünya incəsənətinin bütün mərhələləri, həyatımızın və fəaliyyətimizin hər anında gərəkli olan psixologiya elminin müxtəlif sahələrinin 3 il tədrisi mənə çox şeylər verdi. Mən təhsil illərində hər şeyi öyrənməyə çalışırdım. Hətta ixtisasıma aid olmayan mövzuları da... Məsələn, Azərbaycan Cümhuriyyətinin böyük fədailəri, xüsusilə Ə.Hüseynzadə, Ə.Ağayev, C.Hacıbəyli, H.Zərdabi, Topçubaşov haqqında biz bir qrup tələbə bildiklərimizi bir-birimizlə gizli-gizli bölüşürdük. O vaxt universitetdə bu bilgilərimizdən xəbər tutulsaydı, bilirsiniz də, nələr baş verərdi... Təşkilatçılıq isə istedad olaraq anadangəlmədir, həm də taleyin yazısıdır.  

A.Camalqızı: Jurnalistikaya gənc yaşlarında gələn qadınlar ailə qurandan sonra tərk edir. Amma sizdə tamam fərqli olub. On il müəllimə işləyəndən sonra "Səs" qəzetinə gəlmisiniz. Necə qərara gəldiniz ki, jurnalistikada olmalıyam?..
S.Vəliyeva: Jurnalist olmaq uşaqlıq arzum idi. Mən 8-ci sinifdə oxuyandan mətbuatla sıx əlaqə saxlamışam. Jurnalistikaya hazırlaşdığım üçün kiçik məqalələrim, şeirlərim rayon qəzeti "Şərurun səsi"ndə dərc olunurdu. On il fasilə olsa da, özümü bu sahədə təsadüfi insan hesab etmirəm. Tam  pedaqoji fəaliyyətdən uzaqlaşıb müstəqil jurnalist kimi fəaliyyət göstərməyim də düşünürəm ki, zərurət idi. Bəlkə Allah bu fasiləni ona görə yaratmışdı ki,  övladlarım da bir qədər böyüsün. Amma inanın, mənim iki uşağım da "Səs" qəzetinin redaksiyasında böyüyüb. Bu gün "Səs"in köhnə kollektivi övladlarımla qarşılaşanda deyirlər ki, bilirsənmi, sən bizim iş yoldaşımız olmusan... "Səs" qəzeti o vaxt qurğuşunla yığılırdı. Qəzetin korrektə işini də özümüz gördüyümüz üçün birbaşa sexdə otururduq. Mənim övladlarım o qədər qurğuşunun qarasına batıb ki... Həyat yoldaşıma çox təşəkkür edirəm ki, istəklərimə, arzularıma heç vaxt sədd çəkməyib, mənə dəstək olub, arzularımın həyata keçməsinə stimul verib. Sonra biz "Kaspi" qəzetini təsis etdik. Bu gün mətbuata gələn gənclər bir şeyi unutmamalıdırlar ki, ola bilsin, bu sahənin gəliri azdır, amma şərəfli peşədir. Bu, yeganə sahədir ki, romantikası ilə yaşamasan, uğur qazanmaq mümkün deyil. 

A.Camalqızı: Tamamilə razıyam. Müəllif olaraq bir yazıdan aldığın zövqü heç nə əvəzləmək mümkün deyil...
S.Vəliyeva: Kiçik bir yazıdan alınan zövq milyonlarla ölçülür. Son yazımı bir gündə üç mindən çox adamın oxuduğunu bilməyim mənə böyük zövq verdi... 


"Nifrətli şimşək tək çaxmağı öyrət ona"...


A.Camalqızı: Son yazınız İranda həbs olunan gənc şairlərlə bağlıydı...
S.Vəliyeva: Bəli. Söhbət o şairlərin yaradıcılığına və İranın ədalətsiz həbsinə münasibətdən gedirdi. Biləndə ki, mənim imzam gözlənilir, oxunur, sevinirəm ki, nə yaxşı, düzgün seçim etmişəm... Məni  var-dövlətlə təəccübləndirmək olmaz. Amma iki sətir gözəl yazı ilə ağlatmaq da olar, düşündürmək də, təəccübləndirmək də... 

A.Camalqızı: Səhv etmirəmsə, jurnalistikada ilk mükafatı - "Tərəqqi" medalını 2005-ci ildə almısınız. O dövrdən bu günə kimi jurnalistikamızda hansı tərəqqi və geriləmələr var?
S.Vəliyeva: Jurnalistikamızda geriləmə yoxdur. İrəliləmə və tərəqqi var. 20 il müddətində Azərbaycan dövlətinin, cəmiyyətinin inkişafı nə səviyyədədirsə,  bunun ikiqat mislini mediaya aid etmək olar. Azərbaycan mediası bu prosesdə yüz ildə keçə biləcəyi yolu keçib. Azərbaycan mətbuatı söz, fikir azadlığı qazanıb. Bu, çox vacib şərtdir ki, yazar, jurnalist öz fikrini düzgün, azad ifadə edə bilsin. Mediada uzun illər çalışmış, bir media qurumunun rəhbəri olaraq, siz də yaxşı bilirsiniz ki, bu, necə çətin idi. Bu mənada inkişaf tempi görünməyə bilməz. Bu gün tərəqqinin qiyməti bəzi naşı yazarlar tərəfindən ucuzlaşdırımamalıdır. Bəzən fikir, söz azadlığı şəraitində  yazarın içində senzura olmayanda, "nə istəyirəm yazaram" iddiası onun mənəvi kasadlığını ortaya qoyur. İnsana nə qədər azadlıq verilirsə, o, bunun qarşılığında ortaya böyük mənəviyyat, məsuliyyət və tərbiyə qoymağı bacarmalıdır. Faktlar araşdırılmalıdır, fikirlər aydın yazılmalıdır, yazının inandırıcılığı faktlara əsaslanmalıdır. İnsanın daxili məsuliyyəti və mənəviyyatı yazıda böyük rol oynayır. Tək qəzetlər deyil, bütünlükdə KİV-lər fəaliyyətini ədalət prinsipi üzərində qurmağı bacarmalıdır. Mediada ancaq o şəxslər qalıb xidmət edəcək ki, həm mənəvi, həm də peşə hazırlığı yüksək olsun. Kimlər ki, vəsiqə göstərib hansısa qəzetin adı ilə reketlik edirsə, tədricən o insanlar media arenasından uzaq düşürlər və bir daha qayıtmaq ehtimalları olmur. 

A.Camalqızı: Doğrudan da sözün məsuliyyətini dərk etmək çox vacib məsələdir. Bu gün Azərbaycanda tirajlı qəzetlər ona görə "tirajlı"dır ki, orada sözün məsuliyyəti itib. Məsələn, qəzetdə xəbər yayılır ki, yüksək vəzifəli bir məmur ayağından vurulub. Tərslikdən həmin gün bütün televiziyalar həmin məmuru göstərir. Hamı görür ki, sağ-salamatdır. Sözə bu qədər məsuliyyətsiz yanaşma təbii ki, jurnalistikanı da hörmətdən salır... 
S.Vəliyeva: İnsanların şəxsi həyatına müdaxilə etməklə, yalan xəbər yayıb sensasiya hesabına qəzetləri oxutmaq yanlışdır. Mən o adamlara demək istəyirəm ki, bu yolla çox az müddət media səhnəsində populyar ola bilərsiniz. Vaxt vardı ki, mətbuat ən etimadlı xəbər məkanıydı. İnsanlar inanırdı ki, "bunu qəzet yazıbsa, həqiqətdir".  "Qəzet yazır" sözünün arxasında Tanrı qədər ədalətlilik, böyük həqiqət gözlənilirsə, medianın yanlış məlumat verməyə haqqı varmı? 


"Yazmadığım şeir, bağışla"...


A.Camalqızı: Sona xanım, siz həm də 2007-ci ildən Milli Teleradio Şurasının üzvüsünüz. Ona görə də televiziyalarla bağlı sizə bir neçə sual vermək istərdim: televiziyalarımız bu gün maarifləndirmə sahəsində xeyli geriləyib və əyləncəli verilişlər maarifləndirici verilişləri üstələyib. Bu məsələyə münasibətiniz necədir?
S.Vəliyeva: Bu məsələyə təkcə Milli Teleradio Şurasının üzvü kimi deyil, həm də vətəndaş olaraq yanaşmaq istərdim. Biz bir qurumun üzvü olmamışdan öncə vətəndaşıq, ailə başçısıyıq, cəmiyyətin üzvüyük. Biz də sizin kimi, televiziyalarımızda maarifləndirici proqramların çox olmasını istəyirik. Bunu həmin kanalların rəhbərləri ilə görüşəndə də deyirik, tövsiyyələrimizi veririk. Təəssüf ki, bu gün televiziyalardakı reytinq anlayışı onların fəaliyyətinin keyfiyyətini aşağı salır. Bəzən vətəndaşlar Şuraya zəng edib soruşurlar ki, bu verilişlərlə xalqın mənəviyyatı aşağılanır, siz hara baxırsınız? Qeyd etmək istəyirəm ki, Şuranın həmin televiziyaların proqram siyasətini müəyyənləşdirmək hüququ yoxdur. Çalışırıq ki, məsləhətlərimizi verək və problemlərə qanun çərçivəsində təsir edək. Bir müddət baş alıb gedən evlilik proqramları sizin kimi, mənim də ürəyimcə deyildi. Azərbaycan qızının kütlə qarşısında, ismət çərçivəsindən kənar şəraitdə oğlanla tanış olması, hansısa oğlana görə zəng etməsi böyük utancdır. Tarixən bu proseslər bizdə ismət çərçivəsində həyata keçirilib. O verilişlər qadınlarımızı aşağlayan, bir növ mənəviyyatımızı hərraca qoyan verilişlərdir. Çox şükür ki, o verilişlər yığışdırıldı. Amma təəssüf ki, o verilişlərin yerini gözlədiyimiz səviyyəli verilişlər almadı. Biz dəfələrlə vurğulamışıq ki, sizə verilən lisenziya bir mağazanın lisenziyası deyil, xalqın mənəviyyatına, dövlətin ideologiyasına xidmət edəcək bir sahə olduğu üçün həm də ictimaiyyətə verilən lisenziyadır. Siz bundan sui-istifadə edə bilməzsiniz. Televiziya çağırılmamış qonaq kimidir, orada bütün ailənin üzvlərinin birgə baxa biləcəyi verilişlər olmalıdır. Sensasion xəbərləri televiziyalar da yayır. Bu məsələdə ancaq qəzetləri günahlandırmaq da olmaz. Bəzən sensasion xəbərlər bizim mənəviyyatımıza böyük zərbələr vurur. Xəbər yayılmışdı ki, bir nəfər iki qızını və arvadını öldürəndən sonra dəli olub. Bu xəbəri televiziyalar da, qəzetlər də yaydı. Ancaq heç kim məsələnin mahiyyətinə varmadı. Axı bu gün dünyada "Əfqansitan sindromu", "Vyetnam sindiromu" olduğu kimi, "Qarabağ sindromu"nun mümkünlüyü də nəzərdən keçirilməlidir. Bu millətin təkcə torpağı işğal olunmayıb, həm də müharibədə yaxınını, doğmasını, evini itirən insanlar mənəvi travmalar alıb, psixoloji sarsıntılar keçirib. Ola bilməzmi ki, bir anlıq müharibədəki səhnə gözünün önündə canlansın və o adam nə etdiyini bilməsin? Bax, bunu doğru-düzgün çatdıran yoxdur. "Kaspi" qəzetinin redaktoru Natiq Məmmədli ilə bu fikri bölüşdüm və o, bu səpkidə yazılar verdi... 


"Min-min dipdiri xatirə qalacaq uçqun altında"...


A.Camalqızı: Yaxşı bilirik ki, bir evi, bir ocağı qurmaq əyalət insanına 25-30 ilə başa gəlir. Min-bir zillətlə, uzun illərin ağır zəhmətilə qurduğu evini, ailə üzvlərini itirən insanların ağrı-acısını anlamaq da vacibdir... 
S.Vəliyeva: Bu gün evimizdəki rahatlığı, firavanlığı Tanrı qoy, bizə halal etsin. Itirdiyimiz torpaqlarda hamımızın günahı var. Gəncimizin, yaşlımızın,  qadınımızın, kişimizin, hər birimizin... Bəlkə biz millət olaraq nəyinsə bədəlini ödəyirik? Tarixi laqeydliyin, biganəliyin, qonaq bilib layiq olmayan bir millətə müqəddəs ocağımızda yer verməyin bədəlini ödəyirik. Bu işə hərtərəfli yanaşmalıyıq. Bu gün hər birimiz bir şuşalıyıq, laçınlıyıq, torpağını qoyub gələn insanlardan biriyik. Bir şeirimdə yazmışam ki, orda mənim bir evim var. Qapısını bağlayıb açarı ələ keçməsin deyə, ürəyimdə gizlətmişəm. O bağlı qapılar, dağılan evlər hər birimizindir... Məsələlərə bu səpkidə yanaşsaq, qarşıda qələbə olacaq. Mütləq olacaq...

A.Camalqızı: Bir məcburi köçkün qadın tanıyıram, Şuşa rayonunun Malıbəyli kəndindəndir. Şuşaya hücum olunan gün evinin qapısını bağlayıb, açarlarını da götürüb və indiyə qədər saxlayır. Deyir ki, elə bilirəm, nə vaxtsa ora qayıdanda evimin qapısını bu açarla açacağam. Bəlkə də o ev artıq yoxdur... 
S.Vəliyeva: Aynur xanım, o açar o qadının ümidlərinin açarıdır. Biz də içimizdə məhz o ümidi saxlamalıyıq... 


"Qapına gəldim, İlahi"...


A.Camalqızı: Sona xanım, şeirlərinizi oxudum. Vətənpərvərlik - yaradıcılığınızın ana xəttini təşkil edir. Təbii ki, dövlətimiz bu problemin həlli yönündə əlindən gəlini edir, sülh danışıqları aparılır və hər birimiz bilirik ki, bir hərb variantı da var. Sona Vəliyeva bu münaqişədə Azərbaycan qadınının rolunu necə görür? 
S.Vəliyeva: Mənəviyyatı iki yerə bölsək, qadının rolu üst qatı təşkil edir. Çünki qadın tərbiyə verəndir, qadın cəmiyyətin daha emosioanal təbəqəsidir, eyni zamanda səbrdir, təmkindir... 

A.Camalqızı: Bir şeirinizdə deyildiyi kimi, "düşmən çəpəri" - əsgər böyüdəndir...
S.Vəliyeva: Bəli. Qadının fikrində oğul doğrudan da, düşmən çəpəridir. O düşmən çəpərini də iki cür hazırlamaq olar. O çəpəri sipərə çevirmək olar, dərinlərdə kökü olan çinar kimi böyütmək də olar, çox zəif böyütmək də olar. Bir gün gördüm ki, qonşu qadın uşağını danlayır ki, o uşağı niyə vurdun? Uşaq da deyir ki, o, məni söydü. Anası deyir ki, söyürdü, qoy, söysün, başını aşağı salıb keçəydin. Mən əsəbiləşdim ki, ay xanım, bu uşağa niyə yanlış tərbiyə verirsiz. Qadın dedi ki, bir uşaqdır, qoy, başıaşağı böyüsün. Dedim, mən ya o oğulu böyütmərəm, ya da istədiyim kimi böyüdərəm. Bu söhbətdən sonra "Belə öyüd vermə, ana" şeirim yazıldı... Necə düşmən çəpərini başıaşağı böyüdə bilərik?! Şillənin qarşısında yumruq vurmağı, qana qan almağı öyrətmək lazımdır. Oğullarımızı iradəli, ağıllı, savadlı böyütməsək, o zaman doğrudan da məğlubuq. Bu gün müvəqqəti məğlubiyyət yaşayırıq. Müvəqqəti... Bu yaxınlarda Azərbaycanda keçirilən Humanitar Foruma gələn Nobel mükafatçıları ölkəmizin uğurlarına heyran qaldılar. Bu, Azərbaycan üçün önəmlidir. Bir-birinin ardınca ölkəmizdə keçirilən beynəlxalq tədbirlər Azərbaycanın gücünü və inkişafını göstərdi... Bu dövlətə layiqli övladlar yetişdirməliyik. Hamı bir tək öz övladının xeyri üçün deyil, əlindən gəldiyi qədər bütün Azərbaycan övladlarının gələcəyi üçün çalışmalıdır. "Kaspi Təhsil Mərkəzi"nin xətti ilə gənclərimizi xaricə oxumağa yola salırıq. Onlara ilk olaraq özlərindən muğayat olmağı, sonra içlərindəki ideyaları qorumağı tapşırırıq. Onları yola salanda elə düşünürəm ki, bu uşaqları özüm böyüdüb yola salmışam... 

A.Camalqızı: Ramil Səfərova münasibətiniz necədir?
S.Vəliyeva: Ramil bir Azərbaycan zabitidir. Çox təəssüf edirəm ki, onun başına bu işlər gəldi. Ilk öncə baş verən hadisəyə münasibətimi bildirmək istəyirəm. Bir zabitin - torpağını, doğulduğu yurdu itirən, 20 faiz torpağı işğal olunan, bir milyon qaçqını-köçkünü olan zabitin əsəbləri ilə oynayaraq onu psixoloji affekt halına gətirmək üçün bayrağına ayaq silən erməni çox haqlı olaraq cavabını alıb. Amma biz Ramil Səfərovdan BÖYÜK QƏHRƏMANLIĞI bundan sonra gözləyirik. Mən inanıram ki, onun özünün də hər gün arzuladığı elə budur. Qələbəmiz üçün, ordumuzun inkişafı üçün Ramil kimi cəsarətli, iradəli zabitlərə ehtiyac çox böyükdür.  


"Biz sevməyi bacarmadıq"...


A.Camalqızı: Televiziyalar yaralı yerimiz olduğuna görə, yenə bu məsələyə qayıtmaq istəyirəm: Qardaş Türkiyə, Rusiya telekanallarında vətəndaşların sosial və psixoloji problemləri müzakirə olunur. Elə yüksək səviyyədə müzakirə olunur ki, irad tutmağa yer qalmır. Yerli telekanallarımızda isə bu müzakirələr primitiv şəkildə aparılır. Sizcə, bunun bir səbəbi də televiziyalarımızda peşəkar jurnalistlərin azalması deyilmi?  
S.Vəliyeva: Elədir. Televiziyalarımızda peşə yönümdə media treninqlərinin keçirilməsinin tərəfdarıyam. Televiziyalarımız, jurnalistlərimiz məsələlərə bəzən subyektiv yanaşır. Məsələn, Neft Şirkətinə aid ərazilərdən insanların köçürülməsi bəzi kanallarda düzgün işıqlandırılmadı. Az sayda jurnalist gördüm ki, bu məsələni düzgün təhlil etsin, o insanların qanunsuz şəkildə orada məskunlaşdığını bildirsinlər. Neft quyularında baş verə biləcək geoloji problemlər, yüksək gərginlikli elektrik xətlərinin 5-10 metrliyində evlərin qanunsuz tikilməsi ailələrə böyük fəlakət gətirə bilərdi - buna düzgün jurnalist təhlili verilmədi. Dövlət öz vətəndaşına görə narahat olduğu üçün bu addımı atdı, amma bu, ordakı əhaliyə qayğısızlıq, diqqətsizlik kimi çatdırılıd. Bu kimi problemlərin yaşanmaması üçün gərək, jurnalistlər müəyyən sahələr üzrə peşəkarlaşsınlar.  

A.Camalqızı: Bəs Bədii Şura məsələsinə münasibətiniz necədir?  Bir ara televiziyalarda bununla bağlı müzakirələr getdi. Hətta ATV-də yaratmağa cəhd etdilər, bir neçə millət vəkili də üzv seçildi. Amma nəticəsi olmadı. Necə düşünürsünüz, indiki məqamda televiziyalarımızda Bədii Şura olmalıdırmı?
S.Vəliyeva: Şura üzvü kimi yanaşsam, bu, televiziyaların proqram siyasətinə qarışmaq kimi olar və qurum olaraq buna səlahiyyətimiz çatmır. Məsələyə bir vətəndaş kimi yanaşacam. Burada söhbət insanların düzgün zövqünün formalaşmasından gedir. Əlbəttə, Bədii Şura olmalıdır. Efirə bəzən tanımadığımız, səsi, normal repertuarı olmayan biri çıxarılır. Oxuduğu mahnılar mənəvi dəyər baxımından çox kasad olur. Amma geyimləri elə səviyyədədir ki, bəzən azyaşlı qızlarımız onu özünə örnək seçə bilər. Allah bizi o təhlükədən qorusun. Televiziyalarda gənclər arasında sorğu aparılmışdı ki, onlar özlərinə ideal olaraq kimləri seçiblər. Çox təhlükəli insanların adı çəkilmişdi. O insanların adını çəkmişdilər ki, heç bir mənəviyyatdan söhbət gedə bilməzdi. Bədii Şuraların yaradılması həm də ictimaiyyətin tələbidir. Yaransa, məncə, çox gözəl olar. Bədii Şura yaxın tarixdə çox gözəl millət zövqü formalaşdırıb. "Qızıl fond"da qorunan lent yazılarına baxın. Hesab edirəm ki, bu, zövqümüzün yüksək formada olmasının göstəricisidir.

A.Camalqızı: Bilirəm ki, dil məsələsi də sizin üçün həssas mövzudur. Televiziyalarımızın ciddi problemlərindən bir də dillə bağlıdır. Aparıcılar demək olar ki,  Azərbaycan dilinin qrammatik qaydalarından bixəbərdirlər, ləhcə və şivələrdən istifadə edirlər. Digər məsələ isə filmlərin eybəcər şəkildə dublyaj olunmasıdır. Dublyajlar aşağı səviyyədədir. Eyni zamanda elə filmlər var ki, - məsələn, məşhur türk aktyoru Kemal Sunalın filmləri - onları necə tərcümə etmək olar?
S.Vəliyeva: Dil - hamımızı göynədən məsələdir. Ona görə də Milli Televiziya və Radio Şurası bu məsələyə çox diqqətlə yanaşır. Azərbaycan televiziyalarında verilişlərin monitorinqi aparılıb və dilçi alimlərlə birlikdə mövcud dil problemləri araşdırılacaq. Bu aydan hesab edirəm ki, bu məsələlər öz həllini tapacaq. Hesab edirəm ki, Şura yarandığı on il müddətində televiziyalara qanun çərçivəsində nəzarət edib, doğru yol göstərib, yetərincə müsbət işlər görüb. Xüsusilə dil və mənəvi dəyərlərin qorunması sahəsində. Monitorinqlərlə onların səhvlərini özlərinə göstərərək problemləri həll etməyə çalışırıq... Türk dilindən tərcümələrə gəldikdə isə tərcüməni  tələb etməsəydik, bu gün dilimiz hansı vəziyyətdə olardı, yəqin təxmin edirsiniz. Aydındır ki, Azərbaycan dili - türk dilləri qrupuna aiddir. Azərbaycan dili çox zəngin dildir. Mümkün qədər dilimizin saflığını qorumalıyıq. Hərdən dediyiniz filmlərin şirinliyini dadmaq üçün nələrəsə yol vermək olar. Amma bütövlükdə dublyaj mütləqdir. 


"Bu yağış mənə bənzəyir"...


A.Camalqızı: Sizin "Arazbarı" kitabınızı İrana keçirilməsi yasaqlanmışdı. O yasaq aradan qalxdımı?
S.Vəliyeva: Yasaqlanmışdı, deyəndə bir az sensasion səslənir. Sərhəddən keçiriləndə kitabın üzərində Xudafərin körpüsünün şəklini görüb soruşmuşdular ki, niyə bu kitabın üzərində Xudafərin körpüsünün rəsmi var, bu, nə deməkdir? Adının "Arazbarı" olduğunu demişdilər. Kitabı vərəqləyəndə isə ön sözü Sabir Rüstəmxanlının yazdığını görüblər. Bilirsiniz ki, orada sevimli şairimiz Sabir Rüstəmxanlını heç sevmirlər. İçində daşıdığı cənub ideyalarına görə sevmirlər. Sərhəddən keçməsinə icazə versələr də, sərhəddən bir az aralanandan sonra polis qohumumuzu saxlayıb kitabları müsadirə etmişdi. O kitabları Naxçıvan ziyalıları üçün göndərirdim. Kitabları niyə müsadirə etdiklərini soruşanda isə deyiblər ki, biz haradan bilək, bu kitabları Təbrizdə yaymayacaqsınız. Təbriz hələ də İran üçün təhlükə mənbəyi hesab olunur. Bu, məni bir qədər sevindirdi. İçimə də bir ümid verdi ki, Təbriz də nə vaxtsa ayağa qalxacaq... 

A.Camalqızı: Həmin kitab Gürcüstanda da təqdim olundu. Başqa dillərə tərcümə olundumu?
S.Vəliyeva: Xeyr. Yazar kitabını aparıb deməməlidir ki, mənim kitabımı tərcümə edin.  Mən düşünürəm ki, tərcümə siyasəti belə olmamalıdır. Tərcümə olunacaq kitab tərcüməçi tərəfindən seçilibsə, tərcümə olunan dildə kimlərsə bundan nəsə öyrənəcəksə, zövq alacaqsa, bu, uğurdur. Bu keyfiyyətlərə cavab vermirsə, o zaman tərcümə edilməsini heç rəva bilmərəm. Bu, mənim xarakterimə yaddır. 


"Bu səs məni öldürəcək"...


A.Camalqızı: Sizin şeirlərinizə musiqilər bəstələnib, müğənnilərimiz də ifa edib. Hansı müğənni ilə, bəstəkarla işləmək sizə daha rahatdır? Şeirinizə hansı səs daha yaxındır?

S.Vəliyeva: Bölmək istəməzdim. Hərəsində bir şey mənə o qədər təsir edib ki, düşünmüşəm doğurdanmı, bu şeiri mən yazmışam. Məsələn, İlhamə xanımın ifasında "Qaragilə" mahnısı... Mahnı bitəndən sonda "Axı günah səndən oldu" ifadəsində "axı" sözünün yanıqlı pıçıltısı elə təsir edib ki, bu sözlərin qələmimdən çıxmasına xoşbəxt olmuşam. Və ya Bəyimxanımın oxuduğu "Yollara yağış yağır", Ramiz Mirişlinin yazdığı "Qapına gəldim, İlahi" bəstəsi və digərləri. Onların hər biri ilə işləmək mənə xoşdur. Novruz müəllim bir dəfə dedi ki, sizin şeiri oxuyandan sonra musiqisini heç sabaha saxlamadım. Bu söz mənə fərəh hissi verir. Heç kimə əlimlə şeir təqdim etməmişəm. Onlar özləri oxuyub seçiblər. 

A.Camalqızı: Sona xanım, 25 illik ailə həyatınız var və həyat yoldaşınızı özünüzün "enerji mənbəyi"niz adlandırırsınız. Ona bir şeir də həsr etmişiniz: "İlləri əl-ələ verib gəlmişik...
S.Vəliyeva: Ona bir deyil, bir neçə şeir həsr etmişəm. "Gəl, gedək bu şəhərdən", "Ayrı qayğılardan bezmişəm daha" və s. şeirləri ona həsr etmişəm. Bilirsiniz, həyat yoldaşı həm də dost olmalıdır. Bəlkə də bu, ondan irəli gəlir ki, biz bir məktəbdə oxumuşuq, qonşu olmuşuq.  Aramızda illərin sınanılmış ülvi münasibəti və bağlılığı durur. O, mənim ilk oxucumdur, ilk olaraq fikirlərimi bölüşdüyüm adamdır. Məmməd Araz deyir, anadan bacıdan gizlətdiyimi kağızdan-qələmdən gizlətməmişəm. Mən isə bütün fikirlərimi və düşüncələrimi onunla bölüşürəm. Onun timsalında çox güclüyəm. Onun mənim yanımda olması yaşam enerjimdir. Bəzən deyirəm ki, o, mənim həyat müəllimimdir. O, elə adamdır ki, onu sevməmək olmur. İstənilən mövzuda onunla danışmaq olar. Bircə siyasətdən danışmırıq. Çünki kifayət qədər yorulub gəlir. Bir günümü onunla bölüşmədən təsəvvür etmirəm. Və əminəm ki, mən də onun üçün dostam. 

A.Camalqızı: Siz şeirlərinizdə necə səmimisinizsə, həyatda da o qədər səmimisiniz. Sizin şeirlərinizin gücü elə bu səmimiyyətdədir...
S.Vəliyeva: Bu yaxınlarda bir sual verdilər ki, şeir sizin üçün nədir? Mən də dedim ki, şeir insanın içində daşıdığı hisslərin səmimiyyətdir... 

A.Camalqızı: İranda həbs olunmuş gənclərimiz azadlığa çıxdı. Sizin, "Kaspi" qəzeti ilə birgə, onların azad olmasında müstəsna rolunuz oldu, sonadək onları müdafiə etdiniz. Artıq onlar azadlıqdadır. İki gənc şair haqqında nə düşünürsünüz?
S.Vəliyeva: Bilirsiniz ki, onlardan biri, Fərid Hüseyn  "Kaspi" qəzetinin ədəbiyyat səhifəsinin hazırlayanlardan biridir. Fərid və Şəhriyar tutulan gündən loqotipimizin yanında "İran, bizim tutulan şairlərimiz azad et" yazırdıq. İnsanı şeir məclisi adı ilə aldadıb aparmaq yolverilməzdir. Ümumiyyətlə, şairlər həssas insanlardır. Yazımda da bunu qeyd etmişəm ki, şairlər siyasətdən uzaq adamlardır. Fərid çox istedadlı oğlandır. Onun orada saxlanması cinayət idi. O ərəfədə bizim ədəbiyyat səhifəmizin 100-cu nömrəsi hazırlanırdı. Düşünmüşdük ki, bununla bağlı böyük bir məclis quracağıq. Fəridgil həbs olunduğu üçün  ürəyim açılmadı ki, o məclisi təşkil edim. Düşündüm ki, sağlıq olsun, Fərid gəlsin, iki yüzüncü nömrəmizi qeyd edərik. Onları aldadıb aparmışdılar, onlara göndərilən dəvətnamələrin də sonradan saxta olduğu müəyyənləşdi. Bu, detalları məkrli bir siyasətdir. Təəssüf edirəm ki, 3 ay onlar həbsdə qaldılar. Bu da Allahın bir qismətidir. Fəridə deyirəm ki, yazılarına müsbət enerji ötür, başına gələnlərin kosmik  işarələrinə şeirlərində rast gəldim. Bu yaxınlarda onun toyu oldu. Yenə də ədəbiyyat səhifəmizin hazırlanmasında iştirak edir. Bundan sonra yəqin, bir daha aldanıb getməzlər... /publika.az/