Abbas Novruzov: "Baş Plan"

    Bu gün  müasir dünyada Səhərsalma mədəniyyətri şəhərin Baş Planından başlayır. Sivil ölkələrin şəhərləri üçün ölkənin iqtisadi, sosial inkişafı, demoqrafik vəziyyəti və digər parametrləri nəzərə alınmaqla yaxın bir neçə onilliyi əhatə edəcək perspektiv Baş Planı tərtib olunur və  sonradan şəhərdə görülən bütün memarlıq-inşaat işləri məhz bu Baş Plana uyğun olaraq icra olunur.

   Bəs, bizim paytaxtımızda vəziyyət necədir, şəhərimizin yeni dövrə üyğun, müasir tələblərə cavab verə biləcək  Baş Planı varmı, burada aparılan çoxsaylı  memarlıq-inşaat işləri necə,  Baş Plana uyğun aparılırmı? 

   Araşdırmalar göstərir ki, bu gün Bakı şəhərində ötən əsrin səksəninci illərində tərtib olunmuş Baş Plandan başqa bir hüquqi sənəd yoxdur. Bu sənəd isə bu gün şəhərimizdə aparılan memarlıq- inşaat işlərini tənzimləmək üçün yetərli deyildir. Təbii ki, sovet dönəmində bir əyalət mərkəzi üçün  hazırlanmış bu plan, müstəqil, inkişaf etməkdə olan bir dövlətin paytaxtının tələblərinə cavab verə bilməzdi. Baxın, istər siyasi, istərsə də iqtisadi baxımdan tam fərqli bir zamanda hazırlanmış bu planda bu gün müstəqil bir dövlətin  paytaxtı üçün günün tələblərinə uyğun zəruri olan yeni təyinatlı adi tikililərin belə inşa olunması  nəzərdə tutulmayıb. Bu tikililərin  inşasının  zəruriliyi isə hər an mövcud Baş Planın pozulmasını labüd edir. Deməli,  bu  gün  şəhərimizin problemi  heç də  Baş Planının pozulmasında deyil, əsil problem müstəqilliyinin iyirmi illiyini yaşayan  ölkəmizin paytaxtının yeni dövrə uyğun, müasir tələblərə cavab verə biləcək Baş Planının ümumiyyətlə olmamasındadır.

    Təəssüflə də olsa, qeyd etməliyəm ki, bu fakt özlüyündə paytaxtımızın normal həyatına, onun ümumi görünüşünə bir  xaotiklik gətirməklə, onu arzuolunmaz, yöndəmsiz bir vəziyyətə sürükləyir. 

   Gəlin, Baş Planın yoxluğu nəticəsində ortaya çıxan bəzi problemləri araşdırmağa cəhd edək. İlk öncə, son vaxtlar müxtəlif söz-söhbətlərə səbəb olan 

hündürmərtəbəli yaşayış binalarına nəzər yetirək. Etiraf edək ki, sovet dövründə tikilən binalarla  müqayisədə  bu  binalar  daha  gözəl, daha  rahat və yaraşıqlıdır.

Lakin bu binaların plansız olaraq harada gəldi tikilməsi, onların ucaldıldığı ərazinin miqyasına, rəng  çalarlığına, kompozisiyasına və s. uyğunlaşdırılmaması son nəticədə şəhərimizin harmonikliyini pozmaqla onun ümumi görünüşünü bərbad hala salır.  Əksər hallarda bu binalar arasındakı məsafələr normadan olduqca az qoyulur ki, bu da gələcəkdə ərazidə yanğın və ya seysmik qəzalar baş verəcəyi hallarda olduqca ciddi problemlərə səbəb ola bilər. Yeni tikilən yaşayış binalarının tikildiyi ərazidə infrastruktur yaradılmadan inşa olunması gələcəkdə bu binalarda yaşayacaq sakinlər üçün kifayət qədər arzuolunmaz problemlər yaradır. Təsəvvür edin ki, bir və ya iki mərtəbəli köhnə bina sökülərək onun yerində on altı və ya daha yüksək mərtəbəli bina tikilir. Amma ərazidəki qaz, su, elektrik təchizatı, kanalizasiya xətləti əvvəlki parametrlərlə fəaliyyətini davam etdirir ki, bu da nə yeni, nə də ətrafdakı binaların normal istismarına imkan vermir.

  Təəssüflə qeyd edim ki, bu gün paytaxtımızın Baş Planının yoxluğu səbəbindən onun  müxtəlif  ərazilərində yeni yaşayış massivlərinin salınmasında da şəhərsalma qaydaları ciddi şəkildə pozulur. Bunu əyani olaraq görmək üçün gəlin, bir anlığa Yeni Badamdar deyilən yaşayış massivinə nəzər yetirək. Burada  da evlər necə gəldi tikilib. Ərazidə Avropa, Rusiya kataloqlarından “kapirovka” edilmiş layihələr əsasında tikilmiş evlərdən tutmuş, dədə-baba qaydası ilə tikilmiş evlərə də, Çin, Baltikyanı evlərini təqlid etməyə cəhd edən tikililərə də rast gəlmək olar. Böyük bir ərazidə salınmış bu şəhərcikdə məktəb, uşaq bağçası, tibb məntəqəsi, istirahət parkı və sair bu kimi zəruri obyektlər nəinki tikilməyib, hətta onların gələcəkdə tikilməsi üçün sahə belə ayrılmayıb. Ərazidə mərkəzləşmiş kanalizasiya sistemi yoxdur, bəzi evlər yüksək gərginlikli elektrik xətlərinin altında inşa olunub. Məhəllədaxili yollar ensiz və yöndəmsizdir. Əlbəttə, bu cür qüsur və problemləri xeyli uzatmaq  olar. Amma hələlik bu yazımda mən sadaladığım bu problemlərin əksəriyyətinin şəhərimizin digər yeni salınmış yaşayış massivlərində də mövcud olduğunu təəssüflə qeyd etməklə kifayətlənəcək və növbəti .yazılarımda Baş Planla bağlı digər problemlərdən söhbət açmağa çalışacağam.  

Abbas  Novruzov

Ardı var...